olej palmowy

Olej palmowy: Strategiczne źródło energii odnawialnej w Indonezji i Malezji

Poniższy artykuł naukowy ukazał się w języku angielskim jako „Palm Oil: A Strategic Source of Renewable Energy in Indonesia and Malaysia w: „Journal of Modern Science”, no.3, volume 18, 2013, Józefów 2013, pp.425-443. To jest jego tłumaczenie na język polski. Prosimy cytować oryginał.

Olej palmowy jest olejem roślinnym, pozyskiwanym z owocu palmy. Jest to ważny i wydajny rodzaj oleju, który wykorzystuje się jako surowiec w przemyśle spożywczym, a także w innych przemysłach. Surowy olej palmowy (ang. CPO) jest wysoko cenionym produktem, który jest przedmiotem handlu na światowych rynkach towarowych i rynkach futures. Przetworzony olej palmowy używany jest w całym szeregu zastosowań w produktach kosmetycznych, żywności, smarach i paliwach. CPO używany jest przykładowo w margarynach przeznaczonych do wypieków oraz w ciastach, w olejach do smażenia, zabielaczach do kawy i emulgatorach, może być też wykorzystywany w wielu produktach spożywczych takich jak granulki do sosów, mieszanki sadła, oleje do smażenia, przekąski i toffi. W sumie to ponad połowa wszystkich paczkowanych produktów żywnościowych w supermarketach. Trzema głównymi typami jadalnych olejów są olej palmowy, sojowy i rzepakowy, które w sumie stanowią ponad 75% całkowitej produkcji w ostatnich latach. Olej palmowy jest wiodącym olejem jadalnym, który jest przedmiotem handlu na rynkach międzynarodowych i stanowi niemal 40% wszystkich olejów pochodzenia roślinnego.

Całkowita produkcja globalna oleju palmowego szacowana jest na 45 milionów ton, a dwa kraje z Azji Południowo-Wschodniej, Malezja i Indonezja, produkują ponad 85% CPO na rynek międzynarodowy. Znacznie zwiększające się uprawy palm olejowych można także zaobserwować w Tajlandii, Papui Nowej Gwinei, Kostaryce, Kolumbii, Ekwadorze, Kamerunie i Demokratycznej Republice Kongo. Niemniej jednak, dominacja Malezji i Indonezji zapewne potrwa jeszcze dość długo. 

Wynika to z faktu, że olej palmowy wymaga temperatury z przedziału 24-32°C przez cały rok, potrzebuje dużego nasłonecznienia (~ 5-7 godzin dziennie we wszystkich miesiącach), równomiernego rozkładu rocznych opadów rzędu 1780–2280 mm, pH gleby <7.5, oraz relatywnej wilgotności ~ 85%. Można sadzić palmy olejowe na szerokościach geograficznych oddalonych od równika o +/- 10 stopni, jednakowoż najlepsze warunki panują w przedziale +/- 5 stopni od równika. Głównymi importerami tego surowca są Indie, Chiny i Unia Europejska, podczas gdy Stany Zjednoczone stanowią mały rynek w porównaniu z powyższymi regionami.

W roku 2009 świat skonsumował około 6,5 kilogramów oleju palmowego per capita w skali rocznej. Do roku 2020 globalna konsumpcja oleju palmowego powinna osiągnąć prawie 60 milionów ton. Całościowa konsumpcja przetworzonego oleju palmowego uległa więcej niż podwojeniu między rokiem 2000 a 2010, a głównymi źródłami nowego popytu były Europa Wschodnia, Indie oraz Chiny. Olej palmowy jest ważnym towarem międzynarodowym, którego rynek wart był około $50 miliardów w 2011 (około $24 miliardy w 2000). Ogólnie rzecz biorąc, cena oleju palmowego rosła w stałym tempie w przeciągu ostatnich 20 lat, doświadczając gwałtownego wzrostu na początku roku 2008 (z powodu zainteresowania biopaliwami), po czym nastąpił krach i powrót do poziomu cen sprzed kryzysu połączony z bardziej stopniowym wzrostem ceny.

Jedną z największych zalet CPO jest fakt, iż olej pozyskany z palm olejowych jest tani, a jego kultywacja jest ponad 12 razy bardziej wydajna (większa produkcja oleju na hektar) niż w przypadku innych źródeł oleju. Przykładowo, produkcja palm olejowych jest ponad dziesięciokrotnie wyższa w funtach na akr niż ma to miejsce w przypadku soi. Olej palmowy wymaga najniższych wkładów nawozu (~1MT nawozu na zasadzony hektar), a palmy olejowe mają długi cykl produkcyjny ~25 lat. Olej palmowy jest najbardziej wydajnym kosztowo olejem roślinnym do produkcji biodiesla a pęczki świeżych owoców (ang. FFB) składają się zazwyczaj w 52 procentach z suchej masy i posiadają odsetek oleju do zebrania w wysokości 15-25 procent. Zwrot z ziemi, kapitału i pracy generuje pokaźne przychody zarówno dla firm, jak i krajów, które uprawiają ten strategiczny zasób naturalny.

Krótka historia oleju palmowego

Olej palmowy pochodzi z tropikalnego lasu deszczowego Afryki Zachodniej. Główny pas upraw przebiega przez południowe szerokości geograficzne Kamerunu, Wybrzeża Kości Słoniowej, Ghany, Liberii, Nigerii, Sierra Leone, Togo i przez strefę równikową Angoli i Kongo. Przetwarzanie owoców palm olejowych w celu uzyskania jadalnego oleju praktykowano w Afryce od tysięcy lat, a uzyskany w ten sposób olej, posiadający mocne zabarwienie i smak, jest koniecznym składnikiem wielu tradycyjnych potraw zachodnioafrykańskiej kuchni. Tradycyjny proces jest prosty, lecz bardzo powtarzalny i niewydajny.

Kapitan James Welsh był pierwszym Europejczykiem, który przewiózł 32 baryłki oleju palmowego (wraz z 150 parami słonich kieł, 589 workami pieprzu, oraz bawełną wytworzoną z palm) z Beninu do Anglii w roku 1591. Od 14 do 17 wieku niewielka ilość owoców palmowych została przewieziona do Ameryk, stamtąd trafiając z kolei na Daleki Wschód. Drzewo to najwidoczniej znalazło sprzyjające warunki na Dalekim Wschodzie, przekształcając się w największy sukces upraw gospodarczych w miejscu innym od regionu pochodzenia. Gdziekolwiek miały by mieć swój początek, cztery pierwotne drzewka zasadzone na Jawie w roku 1848 stały się źródłem sadzonek dla wszystkich plantacji w Azji Południowo-Wschodniej, które powstały w przeciągu kolejnego wieku. Już na początku 19 wieku olej palmowy był wykorzystywany w produkcji mydła i świec, w ogrzewaniu, gotowaniu i był składnikiem wielu produktów, od dynamitu aż po cynowanie (proces używany przez przemysł żywności w puszkach) i margarynę. W roku 1930 olej palmowy stał się na tyle ważny, że doprowadził on do fuzji Margarine Unie, holenderskiego producenta margaryny, oraz Lever Brothers, brytyjskich zakładów produkujących mydło, jednocześnie tworząc firmę Unilever.

Międzynarodowy handel olejem palmowym rozpoczął się na początku 19 wieku wraz z rozwojem handlu ziarnami palmowymi po roku 1832. Nigeria zajmowała mocną pozycję na światowym rynku eksportu oleju palmowego w wieku dwudziestym. Państwo to zapewniało ponad 75% 157 000 ton eksportowanych ziaren palmowych w roku 1911, pochodzących z brytyjskich kolonii zachodnioafrykańskich, i państwo to było największym światowym eksporterem. Nigeria zajmowała tą pozycję aż do roku 1934, kiedy to została prześcignięta przez Malezję. Do roku 1966 również Indonezja przegoniła całkowitą afrykańską produkcję oleju palmowego. Jak twierdzi Oil Palm Review, wydawany przez Tropical Development and Research Institute w Wielkiej Brytanii, ponad 3 miliony ton oleju palmowego zostały wyprodukowane w Malezji w roku 1983, w porównaniu z całkowitą produkcją rzędu 1,3 miliona w Afryce. Tymczasem Malezja została przegoniona przez Indonezję w roku 2006.

W roku 1998 olej palmowy wytwarzał ponad 5 procent malezyjskiego PKB, a produkcja w Indonezji wzrosła z 168 000 ton wyprodukowanych z 105 808 hektarów w roku 1967, do około 16,4 miliona ton uprawianych na 6,2 miliona hektarów w roku 2006. Tym samym roczne plony wzrosły z 1.58 t/ha do 2.6 t/ha. Niektórzy eksperci twierdzą, iż niedawna ekspansja w Azji wynosiła 0,4 miliona hektarów rocznie, a jej znaczna większość miała miejsce w Indonezji, gdzie średnio zasadzano 350 000 hektarów nowych plantacji palm olejowych rocznie w latach 2000-2006.

Olej palmowy – paliwo przyszłości?

Potencjalny kryzys, związany z wysokimi cenami benzyny i diesla, doprowadził do globalnego zainteresowania produkcją alternatywnych paliw i wykorzystaniem elektrycznego napędu zamiast silników spalinowych. Chiny, Indie, oraz inne gospodarki wschodzące zareagowały na rosnący popyt światowy zawłaszczając na różne sposoby coraz to inne źródła energii. Co więcej, Chiny zaczęły intensywnie inwestować w strategie wydajności paliwowej dla pojazdów, takie jak: normy zużycia paliwa, które są wydajniejsze nawet od tych w Stanach Zjednoczonych, ambitne plany, dotyczące pojazdów o napędzie elektrycznym, oraz wykorzystanie hybryd z gniazdkiem elektrycznym, wraz z programami podnoszącymi wydajność i przyczyniającymi się do postępu technologicznego. Także Japonia oraz Indie starają się podnieść normy zużycia paliwa. 

Lecz choć idea silnika elektrycznego jest obecnie modna, samochody oparte na tej technologii nie są zbyt wydajne i zarówno ich cena zakupu jak i koszt używania zniechęcają potencjalnych klientów. Tymczasem biopaliwa stają się interesującą alternatywą na rynku gdzie ceny ropy naftowej stale rosną. W szczególności olej palmowy uważany jest za jeden z lepszych i tańszych składników biopaliw dla silników diesla.

Obecnie 77 procent oleju palmowego zużywane jest na produkty żywnościowe, lecz olej palmowy jest także ważnym motorem wzrostu gospodarczego i źródłem alternatywnej energii. Olej palmowy był praktycznie jedynym czynnikiem redukującym i usuwającym biedę w Malezji i przyczynił się także do wzbogacenia Indonezji. Niemniej jednak, obecnie powstawanie nowych plantacji oleju palmowego w Malezji i Indonezji spotyka się z krytyką. Ogromna skala popytu na olej palmowy wciąż rośnie. 

Między rokiem 1962 i 1982 globalny eksport tego surowca zwiększył się z poziomu pół miliona ton do 2,4 miliona ton rocznie. W roku 2008 globalna produkcja oleju palmowego i oleju z ziaren palmowych wyniosła 48 milionów ton. Zgodnie z przewidywaniami FAO, do roku 2020 światowy popyt na olej palmowy ulegnie podwojeniu, po czym zwiększy się trzykrotnie do 2050, nie licząc efektu, jaki mogą mieć na ten popyt znaczne wahania na światowym rynku ropy. Od roku 1970 obszary przeznaczone pod uprawę oleju palmowego zwiększyły się ponad 30-krotnie w Indonezji i 12 razy w przypadku Malezji. Ekspansja ta była możliwa dzięki dostępności taniej siły roboczej i wsparcia rządów, które wykorzystywały pożyczki od międzynarodowych organizacji finansowych, takich jak Bank Światowy, oraz od prywatnych banków, by zachęcać firmy do zakładania plantacji na ich terytoriach.

Biorąc pod uwagę tylko sektor energetyczny, olej palmowy może stać się kluczowym plonem naszych czasów. Jest to spowodowane rosnącym prawdopodobieństwem, iż globalne rezerwy ropy naftowej, którą można wydobywać po opłacalnym koszcie, zostaną wyczerpane, doprowadzając do gwałtownych wzrostów ceny tego surowca. Kluczową kwestią są badania przeprowadzone w Malezji i Indonezji, które skupiają się na genetycznej modyfikacji plonów olejowych, połączonej z badaniami nad problemem krzepnięcia oleju palmowego przy ekspozycji na wysokie temperatury. Obecnie można wykorzystywać ten olej jako biopaliwo w specjalnie do tego przystosowanym sprzęcie grzewczym instalowanym w samochodach. Może się więc okazać, iż Malezja i Indonezja, kraje posiadające unikalną i konkretną strategię rozwoju swoich sektorów energetycznych, staną się źródłem taniego paliwa, w konsekwencji na stałe wprowadzając dobrobyt do Azji Południowo-Wschodniej.

Indonezja

W maju 2010 Prezydent Indonezji Susilo Bambang Yudhoyono ogłosił politykę rozwoju plantacji oleju palmowego na “zdegradowanych ziemiach” zamiast obecnych praktyk ustanawiania ich na obszarach leśnych lub torfowiskach. W ramach narodowej strategii REDD+, dysponującej bezprecedensowym budżetem w wysokości $1 miliarda oraz partnerstwem z Norwegią, polityka ta ma pomóc przemysłowi oleju palmowego w dalszej ekspansji, generując dochody, przychody rządowe, oraz zatrudnienie, jednocześnie zmniejszając emisję gazów cieplarnianych, powodowaną przez deforestację i degradację lasów. Pomimo wielu wątpliwości, które wciąż otaczają indonezyjską strategię ograniczania emisji powodowanych przez deforestację i degradację lasów (REDD+), rząd narodowy niedawno ogłosił, iż istnieje ponad 6 milionów hektarów zdegradowanej ziemi (obszar większy od indonezyjskiej prowincji Aceh), które mogą być wykorzystane do ekspansji plantacji oleju palmowego. Obszar ten wystarczyłby do osiągnięcia narodowego celu podwojenia produkcji oleju palmowego do roku 2020 bez dodatkowej deforestacji.

Produkcja oleju palmowego jest pewnym źródłem dochodu dla indonezyjskich biednych na prowincji, a niektórzy eksperci twierdzą, że zatrudnienie tworzone przez produkcję oleju palmowego w Indonezji może osiągnąć poziom 6 milionów osób, jednocześnie wynosząc tych robotników z nędzy. Olej palmowy jest drugim produktem rolnym Indonezji – w roku 2008, Indonezja wyprodukowała ponad 18 milionów ton oleju palmowego. Podczas ostatniej dekady surowiec ten był najważniejszym produktem eksportowym indonezyjskiego rolnictwa. W 2008 Indonezja wyeksportowała ponad $14,5 miliarda dolarów w produktach powiązanych z olejem palmowym, zgodnie z danymi Indonezyjskiej Komisji ds. Oleju Palmowego. Indonezyjska branża oleju palmowego doświadczyła znacznego przyrostu w ostatnich latach i pozyskała około 1,3 miliona nowych hektarów na kultywację od roku 2005, osiągając prawie 5 milionów hektarów w roku 2007 (co stanowi 10,3 procenta całkowitego obszaru ziemi rolniczej, 48,1 miliona hektarów). 

Ta gwałtowna ekspansja została spowodowana przez rosnące zyski, które są bezpośrednie powodowane przez większy popyt. Większość indonezyjskich plonów oleju palmowego uprawiana jest na Sumatrze, w sumie stanowiąc 75 procent dojrzałych obszarów palmowych i 80 procent całkowitej produkcji oleju palmowego. Głównymi indonezyjskimi prowincjami, produkującymi olej palmowy, są: Riau, Sumatera Utara, Sumatera Selatan, Jambi i Sumatera Barat. W roku 2008 około 49 procent plantacji było w prywatnych rękach, 41 procent było posiadłościami drobnych udziałowców i pozostałe 10 procent stanowiły plantacje rządowe. Prywatne plantacje są największym producentem oleju palmowego w Indonezji, osiągając poziom produkcji rzędu 9,4 miliona ton w 2008. W tym samym roku drobne plantacje wyprodukowały 6,7 miliona ton, a rządowe plantacje były źródłem 2,2 miliona ton tego surowca.

Malezja

Malezja jest drugim globalnym producentem oleju palmowego po Indonezji, z produkcją wynoszącą 18,3 miliona ton w 2011. Olej palmowy jest ważnym produktem rolniczym w tym kraju, gdzie około 3,5 miliona hektarów przeznaczono na jego uprawę, co stanowi 11% terytorium narodowego. Produkuje się także w ramach tego procesu 80 milionów biomasy stałej (puste pęki owocowe, włókna), podczas gdy proces produkcji oleju palmowego generuje 60 milionów ton ciekłych odpadów palmowych, z których to 90% jest usuwane bez dalszego wykorzystania.

Ciesząc się silnym poparciem inwestycji zagranicznych i banków rozwojowych, produkcję oleju palmowego rozpoczęto w roku 1971 na 300 000 hektarach, która to liczba wzrosła do prawie czterech milionów hektarów w roku 2007. Branża notowała szybki wzrost z powodu rosnącego popytu zagranicznego na oleje roślinne, który przyczynił się do zwiększenia obszarów zajmowanych przez plantacje w tempie 172 procent rocznie w latach 1990-2001. Obecnie głównymi obszarami Malezji zaangażowanymi w produkcję oleju palmowego są Johor, Sabah i Pahang. W 2007 branża oleju palmowego produkowała około 15,8 miliona ton oleju na 4,3 miliona hektarów, co stanowiło drugi wynik na świecie i 41-procentowy udział w globalnym rynku produkcji oleju palmowego, który w sumie obraca 38,13 milionami ton. Głównymi partnerami eksportowymi są Chiny, które kupują 3,94 miliony ton lub 28,73 procent całkowitego eksportu oleju palmowego, UE i Pakistan, które kupują odpowiednio 2,06 milionów ton i 1,07 miliona ton. Ogółem przemysł ten zatrudnia około 900 000 osób i stanowi około 4 procent malezyjskiego PKB.

Rząd malezyjski ogłosił plan, mający na celu ograniczenie emisji dwutlenku węgla o 40% w porównaniu z poziomem z 2005 do roku 2020. Użycie biomasy z oleju palmowego jest kluczem do osiągnięcia sukcesu w tej dziedzinie. Jeśli biogaz (metan) generowany przez ciekłe odpady palmowe zostanie wykorzystany do produkcji prądu, w ten sposób można by uzyskać 400 MW energii elektrycznej, co samo w sobie ograniczyłoby emisje dwutlenku węgla o 12%.

Kontrowersje

Palmy olejowe uprawiane są na ogromnych, przemysłowych plantacjach, które często (szczególnie w przypadku Indonezji) zostały stworzone na nowo odzyskanych obszarach (czyli ziemiach wpierw wypalonych i później wykarczowanych) lasu deszczowego, oraz na ważnych ekologicznie torfowiskach. Wydajność tej rośliny oznacza, że olej palmowy jest znacznie tańszy w produkcji niż inne oleje roślinne. Niemniej jednak, gwałtownie rosnący popyt odbija się negatywnie na krajach tropikalnych, które uprawiają palmy olejowe, ponieważ istnieje bezpośredni związek między rozwojem plantacji oleju palmowego i deforestacją w Malezji i Indonezji.

Wymiana pierwotnych lasów deszczowych na plantacje w całym regionie Azji Południowo-Wschodniej ogranicza bioróżnorodność, niszcząc lokalne społeczności i przyczyniając się do zmian klimatycznych poprzez emisje dwutlenku węgla, który do tej pory był przetrzymywany w drzewach i torfowiskach. Zwiększona produkcja przyczyni się do zniszczenia kolejnych połaci lasu, oraz skieruje gatunki takie jak orangutan, tygrys sumatrzański, słonie i nosorożce na drogę ku wyginięciu, jednocześnie przymusowo relokując tubylcze ludy, które prowadzą zrównoważony styl życia w ekosystemach leśnych. Nie tak dawno temu, bo przed wiekiem, 85 do 90 procent całkowitej powierzchni lądowej Indonezji pokrywał tropikalny las deszczowy. 

Jeszcze w latach 50 XX wieku lasy pokrywały 77 procent lądu. Usuwanie lasów stało się poważnym problemem w latach 70, kiedy to pierwsze koncesje na wyrąb lasu na skalę przemysłową zostały przyznane. Zgodnie z szacunkami FAO, 98 procent pierwotnego lasu deszczowego w Indonezji zniknie do roku 2022. Indonezji przyznano rekord najszybszego tempa deforestacji w Księdze Rekordów Guinnessa z roku 2008. Kolejnym problemem jest sytuacja gatunków zwierząt, które mieszkają w pierwotnym lesie deszczowym.

Popyt na biopaliwa może jeszcze zwiększyć konkurencję o ziemię, stać się zagrożeniem dla produkcji żywności i zwiększyć nierówności między bogatymi i biednymi. Wiele krajów obecnie jest w trakcie implementacji polityki zachęt do wykorzystania biopaliw. Jeśli te polityki mieszania zostaną zrealizowane, dodatkowe 4 miliony hektarów plantacji oleju palmowego byłyby potrzebne do zaspokojenia wyłącznie zapotrzebowania Unii Europejskiej. Prawodawstwo UE w dużej mierze przyczyniło się do stymulacji produkcji oleju palmowego, ponieważ z powodu subsydiów dla biopaliw europejskie rządy doprowadziły do wzrostu popytu na olej palmowy. Kolejny milion hektarów potrzebny jest na zaspokojenie popytu Chin, co czyni produkcję biopaliwa jeszcze bardziej atrakcyjną. Nawet jeśli obecny poziom produkcji byłby utrzymany, olej palmowy jest destruktywną siłą. Obawy dotyczące globalnego ocieplenia i problemy związane z wykorzystaniem energii na skalę światową, doprowadziły do zwiększonych kontrowersji wokół oleju palmowego. Gazy cieplarniane i wysokie ceny paliw kopalnianych spowodowały wzrost zainteresowania nie tylko biopaliwami, lecz również alternatywnymi źródłami energii. Niemniej jednak, zainteresowanie biodieslem pochodzącym z oleju palmowego (ester metylowy oleju palmowego) sprawiło, iż paliwo to stało się wiodącą formą wykorzystania biopaliwa i planowane są już wielkie inwestycje w celu przekształcenia kolejnych milionów hektarów lasów deszczowych i innych rodzajów ziem w plantacje oleju palmowego.

Badania wykazały, że olej palmowy nie spełnia standardów równowagi ekologicznej (przy założeniu równowagi ekonomicznej) wyznaczonych przez Komisję Europejską. Standardy te stanowią, iż litr jakiegokolwiek biopaliwa powinien zmniejszać emisje CO2 o 35 procent w porównaniu z tradycyjnym paliwem. Lecz olej palmowy nie tylko nie zmniejsza tych emisji, lecz zwiększa je o 32 procent. Zatem plantacje palmowe nie dość, że nie są w stanie kompensować produkcji tlenu „zielonej” dżungli, lecz przyczyniają się także do zniszczenia egzotycznych ekosystemów równikowych i w teorii prowadzą do zwiększonych emisji CO2. Co ciekawe, biopaliwa na bazie oleju palmowego często są postrzegane jako ważne rozwiązanie, przyczyniające się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. 

Do roku 2020, 10% paliwa sprzedawanego w UE będzie biopaliwem. Jest to efekt dyrektywy UE dotyczącej energii odnawialnej (ang. RED), która uprawomocniła się w grudniu 2010 i obecnie jest w trakcie transpozycji do prawa krajowego wszystkich krajów członkowskich. RED jest częścią pakietu klimatycznego i energetycznego UE z roku 2008. Pakiet ten ustanawia trzy wiążące prawnie i jednostronne cele, które powinny zostać osiągnięte do roku 2020: 20% redukcji emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z poziomem z roku 1990; 20% redukcji zużycia energii poprzez poprawienie wydajności energetycznej w porównaniu z poziomem z roku 1990; oraz 20% udziału energii z odnawialnych źródeł w całkowitej konsumpcji energetycznej. W ramach celu 20% udziału energii odnawialnej, pakiet ustanawia wymagane 10% dla paliw odnawialnych w sektorze transportowym, włączając do wymagań biopaliwa. Ironia tych założeń jest oczywista – rozwiązanie jednego problemu powoduje pojawienie się innego problemu gdzie indziej.

Organizacje obrońców środowiska naturalnego skrytykowały produkcję oleju palmowego wobec jej udziału w niszczeniu lasu deszczowego, podczas gdy organizacja pozarządowa „World Growth” wzięła w obronę ten surowiec, twierdząc, iż jest on cennym sojusznikiem w walce z biedą. Ta debata doprowadziła do wyłonienia się konsensusu i stworzenia „Okrągłego Stołu na rzecz Zrównoważonego Oleju Palmowego”, połączonego z certyfikacją tego surowca. Działania te mają na celu promowanie zrównoważonej produkcji oleju palmowego i ochrony środowiska naturalnego. Czy możemy być pewni, iż tak się stanie, jeśli cena ropy naftowej wzrośnie? Okrągły Stół na rzecz Zrównoważonego Oleju Palmowego (ang. RSPO) oparty jest na współpracy plantatorów oleju palmowego, przetwórców oraz firm handlowych, producentów dóbr konsumenckich, sprzedawców detalicznych, banków i inwestorów, organizacji pozarządowych, poświęconych ochronie środowiska naturalnego oraz tych zajmujących się rozwojem gospodarczym i społecznym, w celu “zwiększonego wykorzystania zrównoważonych produktów z oleju palmowego poprzez wiarygodne standardy globalne i udział zainteresowanych stron”. Członkami grupy są dobrze znane marki takie jak Tesco, Nestle i Cadbury, a także firmy handlujące olejem palmowym takie jak Cargill i ADM. Ogólnie firmy te reprezentują 40 procent globalnego handlu olejem palmowym. Firmy zajmujące się olejem palmowym, które pragną poświadczyć zrównoważony charakter ich produkcji, muszą uiszczać opłaty niezależnym organizacjom certyfikującym, zweryfikowanym przez RSPO, które to audytują produkcję tego surowca. Do chwili obecnej, około 10 % produkcji oleju palmowego zostało poddane certyfikacji. RSPO spotyka się corocznie i jest kierowane przez zarząd, i choć jakakolwiek zainteresowana strona może stać się członkiem okrągłego stołu, w celu uzyskania statusu certyfikowanego plantatora lub przetwórcy musi ona kierować się ośmioma zasadami, z których każda posiada także bardziej konkretne kryteria:

1. Zaangażowanie na rzecz przejrzystości

2. Przestrzeganie odpowiednich praw i regulacji

3. Zobowiązanie do długoterminowej rentowności gospodarczej i finansowej

4. Stosowanie odpowiednich Dobrych Praktyk przez plantatorów i młynarzy

5. Odpowiedzialność za środowisko naturalne i zachowanie zasobów naturalnych oraz bioróżnorodności

6. Odpowiedzialne traktowanie pracowników, jednostek i społeczności przez plantatorów i młynarzy

7. Odpowiedzialny rozwój nowych zasadzeń

8. Zobowiązanie do ciągłych ulepszeń w kluczowych obszarach

Wnioski

Malezja i Indonezja, sąsiadujące ze sobą kraje w Azji Południowo-Wschodniej, widzą swoją przyszłość w biopaliwach. Długoterminowa strategia energetyczna tych krajów jest oparta o kultywację oleju palmowego. Zyski i potencjalne wydajne zarządzanie plantacjami mogą być zapewnione przez optymalne warunki klimatyczne, niskie ceny ziemi i krótki okres uprawy plonów, który wynosi trzy lata. Dzięki taniej sile roboczej, z zarobkami rzędu 750 RM-850 RM w Malezji i około 800-900 tysięcy rupii w Indonezji, jest to wielka okazja dla firm i dla całych gospodarek tych dwóch krajów. By wyobrazić sobie rozmiar i skalę kultywacji wystarczy powiedzieć, iż rozmiar plantacji oleju palmowego w Indonezji jest ponad dwa razy większy niż całkowita powierzchnia Belgii. Nie dziwi więc, że ten bogaty w ziemię kraj liczy na kultywację oleju palmowego, który ma wynieść Indonezyjczyków z ubóstwa. W końcu około 3,7 miliona Indonezyjczyków znajduje obecnie zatrudnienie na plantacjach. Jest to także powód dalszych dyskusji na temat kolejnych przyrostów obszarów, zajmowanych przez plantacje.

Paliwa kopalniane umożliwiły stworzenie całej gamy urządzeń i narzędzi, które w znacznym stopniu ułatwiają naszą codzienną pracę i życie. Bez nich, bez przemysłu, bez sektora energetycznego i transportu, nasz świat nie mógłby istnieć. Paliwo jest bodźcem, który popycha nas w kierunku prób rozwiązania problemów ekologicznych poprzez przerzucenie odpowiedzialności na kraje rozwijające się, co często ma zgubne skutki dla ich środowiska naturalnego. Dzieje się tak, ponieważ olej palmowy nie jest tylko obecny w biopaliwach, lecz prawie we wszystkich produktach, które możemy zakupić w naszym lokalnym supermarkecie, począwszy od kosmetyków i na przetworzonej żywności kończąc. Innymi słowy, Malezja i Indonezja produkują olej palmowy, ponieważ Zachodni i chińscy obywatele go potrzebują, tym samym “wyjadając” kolejny skrawek dżungli każdego dnia i doprowadzając do dalszego przekształcania naszego świata. Ten naturalny proces (walka z nim jest daremna) prawdopodobnie doprowadzi do sytuacji, w której brak będzie energii dla wszystkich. Z drugiej strony, jeśli ceny ropy naftowej powrócą do poziomu z pierwszej połowy 2008 (prawie 150 USD za baryłkę) lub nawet przekroczą ten pułap, być może w końcu dobrobyt zawita do Azji Południowo-Wschodniej.

Produkcja oleju z palm i innych głównych roślin oleistych

Typ oleju Uzysk oleju (kg/ha)
Palmowy 4000–5000
Rzepakowy 1000
Arachidowy 890
Słonecznikowy 800
Sojowy 375
Kokosowy 395
Bawełniany 173
Sezamowy 159

 Źródło: Journey to Forever, 2013; Mielke, 1991

Globalna produkcja olejów roślinnych w roku 2011 (100% = 154 miliony ton)

palm oil 1

Produkcja oleju palmowego 1985-2011 (w tonach metrycznych)

palm oil 2

Import oleju palmowego, 2000-2010 (w tonach metrycznych)

palm oil 3

Źródło: FAOSTAT (2012)

 

Zasięg deforestacji na Wyspie Borneo (w indonezyjskim Kalimantan), prognoza do roku 2020 (lewa mapa), oraz deforestacja na Sumatrze (prawa mapa)

palm oil 4

Źródło: Sumatran Orangutan Society, 2007; Rose, 2010

 

Całkowita liczba ptaków i motyli leśnych według różnych typów użytkowania gruntów odpowiednio na południu Półwyspu Malajskiego i na Borneo

palm oil 5

Źródło: Koh and Wilcove 2008a; Sheil et al., 2009

Share Button

Powiązane wiadomości

Napisz odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola oznaczone są za pomocą *



© 2014 Centrum Schumpetera. WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE.