Fundamentalizm w religii

Biorąc pod uwagę obecne wydarzenia na świecie, słowo fundamentalizm zaczęło funkcjonować głównie w kontekście religii islamskiej. Często mylnie idąc w parze z terroryzmem. Choć nie da się ukryć, iż fundamentaliści w każdej religii czasem sięgali po przemoc. Aby dobrze zrozumieć to zjawisko, należy sięgnąć do jego znaczenia. Współcześnie co raz częściej spotykane, jak chociażby w Polsce od wielu lat (1991) funkcjonuje Radio Maryja na czele z księdzem Rydzykiem. Wbrew opinii publicznej  fundamentalizm nie jest charakterystyczny dla islamu.

Co to jest fundamentalizm religijny?

Fundamentalizm jest konserwatywnym ruchem religijnym, który zakłada istnienie świętej księgi, jej nieomylności oraz niekwestionowanego autorytetu. Podstawą tego założenia jest wiara w jednego Boga uważanego za jedyne prawdziwe źródło.

Tło historyczne

Pod koniec XX wieku w Stanach Zjednoczonych w latach 1991-1995 ukazała się kontrowersyjna publikacja pod tytułem „ Fundamentalism Projekt” w postaci pięciu tomów. Autorami tych książek byli Martin E. Marty oraz R. Scott Appleby, którzy swoją pracę opierali na teorii odrzucenia z sekularyzowanej współczesności. Ponadto uważali oni, iż fundamentalizm nie jest tylko religijną tradycją, lecz naturalnie jest politycznym fenomenem. Według nich fundamentalizm ma charakter totalitarny o tyle, o ile wszystkie aspekty zarówno społeczne jak i polityczne podlegają władzy religijnej. Twierdzili, iż właśnie w ten sposób powinno funkcjonować państwo. Czyli wszystkie aspekty społeczne oraz polityczne powinny podlegać władzy religijnej. Naturalnie publikacja ta spotkała się z krytyką w pewnych środowiskach. Po pierwsze autorzy nie sprecyzowali dokładnie co dla nich oznacza słowo modernizm czy współczesność, a stawiali ruch fundamentalistyczny właśnie w opozycji do tego zjawiska. Drugim zarzutem, który był im stawiany odnosił się do samego fundamentalizmu. Pierwotnie zjawisko to pojawiło się  wśród protestantów. Ruch ten potępiał europocentryczny konceptualny imperializm. Właśnie takie rozumienie tego zjawiska przyjął islam, gdzie fundamentaliści nie chcieli zaakceptować zachodniej polityki, ekonomii oraz kulturowej dominacji. Innym aspektem , który przyczynił się do tego aby nadać fundamentalizmowi pejoratywne znacznie było powiązanie go z takimi działaniami jak nadmierny fanatyzm, dewocja, wojowniczość oraz ekstremizm. Wiele badaczy skłania się do tego, iż właśnie te czynniki można uznać za charakterystyczne dla tego zjawiska. Z tego powodu, że wiele fundamentalistycznych ruchów używa przemocy oraz dąży do obalenia istniejącego rządu. Dodatkowo narzuca specyficzne (wyolbrzymione) formy wierzeń oraz przestrzeganie kodeksu religijnego, który narusza podstawowe prawa człowieka.

Fundamentalizm chrześcijański w USA

Pod koniec XIX oraz na początku XX wieku zaczął się rozwijać ruch fundamentalistyczny w religii. Naturalnie pojawił się on w opozycji do modernizmu, uważając to zjawisko za największego krytyka biblii. Słowo to pojawiło się w kontekście wydanych 12 broszur pod tytułem The Fundamentals: Testimony to the Truth. Ruch ten odnosił się do konserwatywnych ewangelickich protestantów. W broszurach tych atakowano współczesne teorie biblijnej analizy. Głównym założeniem fundamentalizmu chrześcijańskiego było to , iż biblia dosłownie stanowi nieomylne słowo Boże. Biorąc pod uwagę tą teorię, ruch ten zakładał dosłownie czytanie Biblii oraz literalne przestrzeganie opisanych w niej zasad w życiu. W szczególności skupiał się na przestrzeganiu dziesięciu przykazań.

W latach 1920-1970 funkcjonowało przekonanie , iż arena polityczna jest pełną grzechu przestrzenią kontrolowaną przez nie-chrześcijan. Inne dogmaty, które panowały w fundamentalizmie chrześcijańskim to wiara w dosłowny powrót Jezusa na ziemię aby panować przez kolejne tysiąc lat (milenaryzm). Wierni czekają na przyjście Chrystusa, który ma pokonać antychrysta, po to aby zapanował ład i spokój. Milenaryzm nie zakładał ingerencji w politykę w porównaniu do postmilenaryzmu, gdzie wyznawcy wierzyli, iż zmiany duchowe oraz moralne w społeczeństwie przyspieszą proces przyjścia Jezusa na ziemię. Pomimo dość wysokiej liczebności chrześcijańskich fundamentalistów w USA, byli oni bardziej skupieni na samej religii niż na angażowaniu się w politykę, naturalnie były pewne wyjątki.

Jednakże, należy zaznaczyć, że odbiegali oni od definicji fundamentalizmu jaką postawili Marty i Abblepy, a także późniejsi badacze którzy zajmowali się tym zjawiskiem. Chrześcijańscy fundamentaliści bardziej skupiali się na społecznych aspektach takich jak uczenie religii w szkole, walce przeciwko aborcji oraz na krytykowaniu homoseksualizmu, niż na uczynieniu USA państwem religijnym. Ze względu na to, iż fundamentalizm posiadał pejoratywne konotacje, większość chrześcijan starała się aby społeczeństwo nazywało ich chrześcijańskimi konserwatystami. W 1990 roku powstała chrześcijańska koalicja najbardziej wpływowa organizacja, do której nawet należał prezydent Pat Robertson. Sama organizacja określała się jako „charyzmatyczni ewangelicy”. Naturalnie oni także wierzyli w nieomylność Biblii, w doświadczanie mowy różnymi językami podczas praktyk religijnych, w uzdrawianie, podkreślali ekstatyczne doznawanie świętego ducha. Co należy zaznaczyć, byli oni w opozycji do jeszcze bardziej tradycyjnych fundamentalistów, do których należał znany teleewangelista Jerry Falwell, potępiający praktyki charyzmatycznych ewangelików.

W 1997 roku powstała grupa o nazwie Moralna Większość (Moral Majority), której założycielem był Falwell. Powstanie tego ugrupowania było odpowiedzią na zmiany społeczne jakie zaszły w latach 60-tych i 70-tych. Fundamentaliści poczuli się zagrożeni oraz zaalarmowani przemianami jakie z ich punktu widzenia podważały moralne, tradycyjne wartości kraju. W 1986 roku powstała grupa pod nazwą Operation Rescue założona przez Randall’a Terry’ego oraz Josepha Scheidler’a tym samym rozpoczynając „terroryzm antyaborcyjny”.

Jego głównym celem było stworzenie państwa opartego na etyce judeochrześcijańskiej. Działacze tej organizacji dokonali 161 zamachów bombowych oraz wiele podpaleń.

Fundamentalizm żydowski w Israelu

Fundamentalizm żydowski charakteryzują trzy ugrupowania. Jest to bojownicze zgromadzenie syjonistyczne, ultra-ortodoksyjni aszkenazyjczycy ( pochodzący oryginalnie z wschodniej Europy) oraz sefarydyjczycy (pochodzący oryginalnie ze środkowej Europy). Wszystkie te grupy charakteryzuje stosowanie ścisłego prawa religijnego, a zasady moralne , które należy przestrzegać zawarte są w księgach takich jak Tora oraz Talmud. Wielu Żydów żyło w diasporach z daleka od Israela – miejsca obiecanego im przez Boga w hebrajskiej Biblii. Wierni czekali na Mesjasza, który miał ich poprowadzić na ich prawowite ziemie. Pod koniec XIX wieku wiedeński dziennikarz oraz dramatopisarz Theodor Herzl stwierdził, iż zakończenie ruchów anty-semickich może dojść tylko poprzez stworzenie państwa żydowskiego.

Głosili oni bowiem, iż zamiast czekać na Mesjasza, który ich miał poprowadzić, Żydzi sami powinni powrócić do Israela. Dla Herzl’a oraz jego zwolenników najważniejszym punktem było stworzenie państwa, gdzie Żydzi nie będą dłużej „na łasce” nie-Żydów. Termin syjonizm jest połączeniem ortodoksji oraz nacjonalizmu, co bardzo trafnie charakteryzuje to ugrupowanie. W przeciwieństwie do ultra-ortodoksyjnych Żydów, syjoniści starali się współpracować z bardziej sekularnymi wyznawcami również należącymi do syjonizmu. To właśnie oni stworzyli państwo Israel w 1948 roku. W latach od 1948 do 1992 roku syjoniści byli aktywnymi członkami rządu. W 1967 roku rozpoczęła się wojna sześciodniowa (pomiędzy Żydami i Arabami). Wschodni Jerusalem, Temple Mount oraz Judea znalazły się pod panowaniem Żydów. Syjoniści zaczęli się osiedlać na okupowanych terenach. Pośród nich powstało bojowe ugrupowanie Gush Emunim (blok wiernych). Dla nich najważniejsze było osiedlenie Żydów. W 2005 roku odbył się protest o bardzo szerokim zasięgu w celu wycofania się Izraela ze strefy Gazy.

Wierni stosowali restrykcyjnie w swoim życiu codziennym prawa Boże, popierali zbudowanie społeczeństwa opartego na bożym prawodawstwie. Wraz z innymi religiami oraz świeckimi syjonistami opowiadali się za tym, iż zwalczenie anty-semityzmu może się odbyć tylko poprzez użycie siły. Główny nurt syjonistyczny dążył do tego aby stworzyć „nowego Żyda”, który nigdy nie doświadczy opresji.

Ultraortodoksyjni Żydzi czyli aszkenazyjczycy często określali się jako „Ci , którzy drżą” przed Bogiem. Nie akceptowali oni syjonistów, traktując ich jako bluźnierców. W praktyce odrzucenie syjonizmu doprowadziło do powstania różnorodnych grup. Takich jak Neturei Karta ( strażnicy miasta), którzy nie uznawali prawowitości państwa Israel, politycznej partii Haredim jednej z głównych ugrupowań w państwie. Ważne jest rozróżnienie aszkenazyjczyków od sefarydyjczyków. Ci pierwsi oryginalnie pochodzili z Niemiec, a drudzy z Hiszpanii lub Portugalii. Głównym celem aszkenazyjskiego Haredim politycznej partii było uzyskanie funduszy dla własnej społeczności, narzucenie restrykcyjnego konformizmu i ich interpretacji prawa religijnego. Ogromną wagę przykuwali do surowego przestrzegania zasad szabasu i koszernego jedzenia.

Ostatnim ugrupowaniem należącym do fundamentalizmu żydowskiego są wspomniani już wcześniej sefarydyjczycy oraz ich polityczna partia Shas. To zgromadzenie jest mniej wyedukowane oraz mniej prosperujące niż aszknazyjczycy. Wiele członków uważało, że jest dyskryminowana. Z tego powodu głosowali oni na partię Shas ze względu na to iż czuli się drugorzędni w izraelskim społeczeństwie. Ponadto Shas ukazuje, iż czasem sukces w polityce można odnieść nie przez poglądy jakie się promuje (tutaj restrykcyjna religia) tylko przez to iż reprezentowali oni niezadowolenie społeczne. Ponadto partia ta prowadziła szkoły oraz pomoc społeczną dla Sefardyjczyków.

Islamofobia

Jak zostało wyżej opisane fundamentalizm jest zjawiskiem pejoratywnym Występuje on w każdej religii również w hinduiźmie i buddyźmie. Zjawisko to nie tylko uderza w politykę czy społeczeństwo wyznające inne wartości, lecz także we własnych wyznawców. Biorąc pod uwagę islam współcześnie zjawisko to jest silnie wiązane właśnie z tą religią.

 W 2013 roku została wydana książka pod tytułem „ Your fatwa does not apply here : untold stories from fight against islam fundamentalism” . W publikacji zostały zawarte historie osób, którym fundamentalizm zabrał bliskie osoby jak męża, żonę czy dzieci, cały dorobek czy dotknął ich bezpośrednio okaleczając do końca życia. W książce zostaje podkreślone, iż fanatyzm najbardziej krzywdzi wyznawców danej religii. Tutaj wszystkie historie dotyczą muzułmanów, jednakże można to odnieść także do innych religii.

Przemoc w religii

Agresja istnieje w każdej religii. W ostatnim czasie przedstawiono badania na temat przemocy w Koranie oraz Biblii. Analizy świętych ksiąg ukazały, iż w Biblii częściej występują wersety związane z przemocą. Badania powstały ze względu na krążące wśród opinii publicznej przekonanie , iż terroryzm związany z islamskim fundamentalizmem jest bardziej powszechny i naturalny w islamie niż w innych religiach. Analizy przedstawiają, iż Biblia posiada więcej agresywnych tekstów. Dodatkowo Stary Testament opisuje więcej przemocy niż możemy znaleźć w Nowym Testamencie oraz Koranie. Teksty nieznacznie nawiązujące do agresji w Starym Testamencie ukazują się 2,8% natomiast w Koranie 2,1%. Jednakże wersety nawiązujące bezpośrednio do przemocy w Starym Testamencie pojawiają się dwa razy częściej niż w Koranie (5,3%). Badania ukazały, iż islam nie jest bardziej agresywny niż inne religie.

Reasumując fundamentalizm pojawia się w każdej religii. Zjawisko to jest negatywne, narzuca restrykcyjne przestrzeganie praw bożych swoim wyznawcom często uderzając w podstawowe prawa człowieka. Błędem jest narzucanie tego zjawiska na całą religię. Religia jest zjawiskiem zróżnicowanym, tak jak fundamentalizm. Może on posiadać bardziej ekstremistyczne stanowisko bądź mniej. Choć niewątpliwie wszystkie są radykalne.

Źródła:

http://www.britannica.com/topic/fundamentalism

http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/violence-more-common-in-bible-than-quran-text-analysis-reveals-a6863381.html

http://www.economist.com/news/books-and-arts/21584301-fundamentalism-serious-problem-so-islamophobia-stories-zealotry

Zdjęcie pochodzi z :

http://www.paulheck.org/christian-muslim-polemics/

Share Button

Powiązane wiadomości

Napisz odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola oznaczone są za pomocą *



© 2014 Centrum Schumpetera. WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE.